Ról an Litríocht i Stadas na Gaeilge

 
 

Féachann Valerie Ní Thiarnaigh ar an pháirt a ghlacann litríocht agus an Ghaeilge á shábháil

Is léir go bhfuil mórán fadhbanna le stádas na Gaeilge. Tá an leibhéal daoine le Gaeilge ag titim, tá an mhéid daoine a dhéanann Gaeilge ag an ngnáthleibhéal do na teastais sóisearach agus sinsearach ag méadú. Níl súim ag daoine an Ghaeilge a fhoghlaim, agus tosaíonn an meon aigne sin ag aois fhíor óg. As ucht sin, caithfimid an fhadhb a réitigh ag na cosmhuintir.

Taitníonn scéalta le páistí óga- tá sin ar fhios ag gach duine!- agus as ucht sin creidim go bhfuil slí chun an Ghaeilge a shábháil trí mheán na litríochta. Agus paistí ag léamh, bíonn na paistí ag baint taitneamh amach as an scéal agus iad ar seachrán, seasann scéalta mar sheans do phaistí an Ghaeilge a foghlaim- gan é a bheith ar eolas acu! Is féidir le daoine, sean agus óg, mórán a thógaint as na scéalta seo, go háirithe trína stór focail a mhéadú. Chun focail nua a foghlaim, caithfidh daoine bheith nochta le focail nua, agus is é a slí is éifeachtaí é seo a dhéanamh, ná leabhair a léamh. Tá sé i bhfad níos éifeachtaí ná an teilifís ná an raidió, cé go bhfuil tú ag féachaint ar na focail, beidh tú ábalta iad a aithint nuair a fheiceann tú nó a chloiseann tú iad. Chomh maith le sin, tá tú in ann gramadach a foghlaim- beidís nach mbeidh fios agat go bhfuil an tuiseal ginideach á úsáid ansin, nó go bhfuil an fhocail sin firinscneach agus don chéad díochlaonadh, ach beidh an suíomh, nó a frása, ina bhfuil an píosa gramadach sin á úsáid ar fhios agat, agus tar éis é a feiscint roinnt uaire, beidh sé tógtha isteach agat.

In éineacht le sin, tá daoine in ann foghlaim faoi stair agus cultúr na hÉireann trí mheán an litríocht, agus is minic a úsáideann miotaseolaíocht na hÉireann le haghaidh seo. Tá na céadta scéalta ar fáil, agus iad lán le híomhánna álainn agus draíocht. Tá na scéalta seo fíor suimiúil, agus oiriúnach de phaistí de gach aois, cé go bhfuil roinnt mhór aistriúchán foilsithe.  Bíonn cuid mhór de na heagráin miotaseolaíocht léirithe le healaín sa stíl ceilteach, rud atá úsáideach agus tú ag iarraidh oideachas a chuir ar phaistí faoi chultúr na hÉireann.

Uaireanta bíonn móiréis ag baint le scéalta atá tar éis bheith aistrithe ón mBéarla chuig an Ghaeilge. Deireann daoine nach bhfuil an chaighdeáin céanna Gaeilge sa scéal seo, agus níl an tuiscint chéanna de chultúr na hÉireann inti. Ach, I mo thuairim, is féidir leis na scéalta seo bheith fíor éifeachtach. Tá na scéalta seo éifeachtach, mar go bhfuil na carachtair agus imlíne an scéal ar eolas ag an léitheoir. Cé nach bhfuil orthu díriú ar an bplota don réim chéanna, is féidir leo díriú níos mó ar na focail, agus an teanga atá á úsáid sa scéal. Sampla maith de seo ná “Harry Potter agus an Órchloch”, foilsithe i 2004. Tá an scéal de Harry Potter ar eolas ag beagnach gach duine, cé gur saincheadúnas ollmilliúin é, le bréagán, scannáin agus cluiche ríomhaire. Tá an caighdeán Gaeilge na leabhair fíor ard agus tá stór focail fíor saibhir le fáil ó na leabhair, agus mar a dúirt mé cheana, is féidir díriú ar an stór focal cé go bhfuil an plota ar eolas.  Chomh maith le sin, tá siad tar éis Asterix agus Tintin a aistriú ón mBéarla chuid a Ghaeilge. Úrscéal grafach cáiliúil iad na sraith seo, agus tá grá ag na mílte daoine timpeall an domhain le haghaidh na sraith seo. Tá Antain Mac Lochlainn agus Gabriel Rosenstock tar éis an aistriú a dhéanamh, agus cinnte go mbeidh Gaeilge den scoth sna leabhair. Beidh na úrscéal grafach seo fíor úsáideach agus Gaeilge a mhúineadh le paistí, cé go ndéanann na bpictiúr an scéal níos éasca a thuiscint le haghaidh páistí agus daoine le Gaeilge bhunúsach.

Chun Gaeilge a spreagadh, go háirithe le daoine óga, is léir go gcaithfimid rud éigin a dhéanamh. De bharr an bhreis eolais atá le fáil I leabhair, agus cé go bhfuil a lán leabhair shuimiúil agus spreagúil ar fáil, ba cheart dúinn litríocht na Gaeilge a spreagadh chun cáil an Ghaeilge, agus caighdeán an Ghaeilge,  a mhéadú.

Advertisements